Spis treści

1 Rok 1983 ogłoszono:
2 Wydarzenia w Polsce
3 Wydarzenia na świecie
4 Urodzili się
5 Zmarli
6 Zdarzenia astronomiczne
7 Nagrody Nobla
8 Zobacz też
9 Święta ruchome

Rok 1983 ogłoszono:

w Kościele katolickim — Rokiem Jubileuszowym z okazji 1950. rocznicy zbawczej śmierci Chrystusa

Wydarzenia w Polsce

4 stycznia – Adam Hanuszkiewicz (Teatr Narodowy) i Gustaw Holoubek (Teatr Dramatyczny) zostali usunięci ze stanowisk dyrektorów teatrów.
5 stycznia – Józef Glemp został kardynałem.
13 stycznia – wydalono korespondentkę UPI, R. E. Gruber; spowodowało to wydalenie z USA korespondenta PAP, Stanisława Głąbińskiego.
14 stycznia – Lech Wałęsa podjął próbę powrotu do pracy w Stoczni Gdańskiej. Nie został jednak wpuszczony na teren zakładu.
25 stycznia – rozpoczął się proces twórców Radia Solidarność
30 stycznia – na wezwanie Biura Politycznego KC PZPR. które postanowiło zlikwidować nadto rozdyskutowane ugrupowanie w partii, rozwiązał się krakowski Klub Kultury „Kuźnica”.
12 lutego – prokuratura wojskowa skończyła trzydniowe przesłuchania Lecha Wałęsy jako świadka w sprawie przeciwko Jackowi Kuroniowi i innym członkom Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” (Komitet Obrony Robotników).
24 lutego – nowa inscenizacja opery Karola Szymanowskiego „Król Roger” otworzyła uroczystości 150-lecia Teatru Wielkiego w Warszawie.
28 lutego – Główny Urząd Statystyczny podał, że nastąpił dalszy spadek dochodu narodowego o 8% w stosunku do roku 1982, zaś w stosunku do roku 1978 – o 25%.
15 marca
- władze ponowiły oficjalne zaproszenie papieża do złożenia wizyty w ojczyźnie w dniach 16-22 czerwca 1983.
- podwyżka cen kawy, papierosów i benzyny.
22 marca – generał Czesław Kiszczak wyraził optymizm w sprawie łagodzenia obostrzeń stanu wojennego.
30 marca – Anna Walentynowicz została skazana na 15 miesięcy więzienia w zawieszeniu za kontynuowanie działalności związkowej w stanie wojennym.
15 kwietnia – rozpoczęto budowę I linii warszawskiego metra.
17 kwietnia – milicja rozbiła niezależne obchody rocznicy powstania w getcie warszawskim.
20 kwietnia – prezydent Warszawy zawiesił Związek Artystów Plastyków. Oficjalne uzasadnienie tej decyzji: „za działalność niezgodną ze statutem”.
22 kwietnia – utworzenie rezerwatu przyrodu Puszcza Mariańska.
24 kwietnia – Józef Pinior został aresztowany we Wrocławiu.
1 maja – pierwszomajowe kontrmanifestacje, m.in. w Krakowie, Gdańsku i w Warszawie.
4 maja – od 13 grudnia 1981 do 31 marca 1983 z powodu naruszenia „praw stanu wojennego” oskarżono 3 tys. osób; 215 przebywało w więzieniach.
10 maja – Rada Państwa zalegalizowała pierwszą federację nowych związków zawodowych (hutników).
14 maja – śmierć 19-letniego maturzysty Grzegorza Przemyka, przesłuchiwanego w komisariacie milicji na Starym Mieście w Warszawie, zbulwersowała opinię publiczną kraju.
19 maja – Pogrzeb Grzegorza Przemyka stał się największą od ogłoszenia stanu wojennego pokojową demonstracją przeciwko władzy.
28 maja – Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego skazał zaocznie na karę śmierci Zdzisława Najdera, szefa sekcji polskiej sekcji Radia Wolna Europa w Monachium.
8 czerwca – wizyta prezesa rady nadzorczej koncernu Kruppa, Bertholta Beitza.
16 – 22 czerwca – Miała miejsce II pielgrzymka Jana Pawła II do ojczyzny.
17 czerwca – nazajutrz po likwidacji Związku Artystów Plastyków, władze zezwoliły na rejestrację Związku Artystów Rzeźbiarzy.
30 czerwca – po wyprodukowaniu 521 311 sztuk zakończono produkcję polskiego samochodu Syrena.
1 lipca – podwyżka cen skupu produktów rolnych; dewaluacja złotego w stosunku do dolara o 7,8%.
21 lipca – zakończyła działalność WRON, generał Wojciech Jaruzelski został przewodniczącym Komitetu Obrony Kraju i zwierzchnikiem sił zbrojnych.
22 lipca – rozwiązano WRON i zniesiono stan wojenny (od 13 grudnia 1981).
23 lipca – Jerzy Kukuczka i Wojciech Kurtyka jako pierwsi Polacy znaleźli się na Gaszerbrum I (8068 m n.p.m.), należącym do „Korony Himalajów”.
30 lipca – szóstym szlagierem wydawniczym roku stała się powieść Romana Bratnego "Rok w trumnie", trywialna i brutalna groteska na temat zjawisk stanu wojennego.
8 sierpnia – Ryszard Szparak ustanowił rekord Polski w biegu na 400 m ppł. wynikiem 49,17 s.
19 sierpnia – władze rozwiązały ZLP.
24 sierpnia – władze rozwiązały zarząd polskiego PEN-Clubu i tydzień później ustanowiły zarząd komisaryczny.
31 sierpnia – w rocznicę porozumień gdańskich, w wielu miejscowościach odbyły się manifestacje; 1472 osoby zatrzymano, 17 z nich aresztowano.
19 września – ukształtował się komitet założycielski z Haliną Auderską na czele, popieranego przez władze nowego ZLP.
1 października – w Warszawie przy murach Starego Miasta na ul. Podwale, odsłonięto pomnik „Małego Powstańca”, projektu Jana Jarnuszkiewicza.
5 października – Gdańszczanin Lech Wałęsa uhonorowany został Pokojową Nagrodą Nobla.
20 października – Stary Teatr z Krakowa zainaugurował działalność „Teatru Rzeczypospolitej”; publiczność Warszawy oglądała „Wyzwolenie”, głośny spektakl Stanisława Wyspiańskiego, w reżyserii K.Swinarskiego wystawiany od 1974 roku.
28 października – PRON zwrócił się do Sejmu o przedłużenie ustalonego w amnestii okresu ujawnienia się (do końca roku) osób, których działalność polityczna podlegała zagrożeniu karą z mocy dekretów i stanu wojennego.
1 listopada
- rozpoczęto starania o beatyfikację kardynała Stefana Wyszyńskiego.
- po 6-miesięcznej przerwie przywrócono reglamentację masła, innych tłuszczów zwierzęcych i margaryny.
4 listopada – zjazd „nowego” ZLP: prezesem została Halina Auderska.
12 listopada – premiera "Irydiona" Zygmunta Krasińskiego w Krakowie, Jerzy Trela w roli Masynissy (reżyseria: Mikołaj Grabowski).
25 listopada – wizyta szefa Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR, Czebrikowa.
7 grudnia – 8 osób zginęło w wybuchu gazu w bloku mieszkalnym na osiedlu Retkinia w Łodzi.
10 grudnia – Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla – nagrodę odebrała żona.
19 grudnia – Janusz Majewski prezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich, które uniknęło rozwiązania przez władzę. Henryk Szletyński prezesem związku aktorów.
20 grudnia – wojskowe grupy operacyjne, powołane w warunkach stanu wojennego przez WRON, zbadały funkcjonowanie służb publicznych w kraju.
31 grudnia – w 1983 roku po raz pierwszy od 1979 roku wzrósł wytworzony dochód narodowy (o 4-5%), ale był on niższy o 20% od dochodu w roku 1978.

Wydarzenia na świecie

1 stycznia – Niemcy objęły Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej
3 stycznia – Apple Computer zaprezentowała komputer biurowy z myszką.
17 stycznia – Nigeria wydaliła ponad 2 miliony nielegalnych imigrantów, głównie z Ghany.
24 stycznia – zapadły wyroki w masowym procesie członków Czerwonych Brygad i morderców Aldo Moro. Główni oskarżeni skazani zostali na dożywocie.
26 stycznia – start sztucznego satelity IRAS, pierwszego teleskopu do obserwacji astronomicznych w podczerwieni.
11 lutego – Ariel Szaron został zmuszony do ustąpienia z funkcji ministra obrony Izraela po obciążeniu go przez komisję pośrednio winą na masakrę w palestyńskich obozach w Libanie.
6 marca – zwycięstwo koalicji CDU/CSU i FDP w wyborach do Bundestagu – Helmut Kohl kanclerzem RFN. Partia Zielonych pierwszy raz dostała się do Bundestagu.
23 marca – w telewizyjnym orędziu do narodu prezydent Stanów Zjednoczonych Ronald Reagan ogłosił amerykański program strategicznej obrony antybalistycznej krajów NATO przed atakiem balistycznym ze strony Związku Radzieckiego (ang. Strategic Defense Initiative - Inicjatywa Obrony Strategicznej).
31 marca – trzęsienie ziemi zniszczyło miasto Popayán w Kolumbii.
4 kwietnia – start do pierwszego lotu wahadłowca Challenger.
18 kwietnia – zamach bombowy na ambasadę USA w Bejrucie. Zginęły 63 osoby.
24 kwietnia – kanclerz Austrii Bruno Kreisky ustąpił ze stanowiska po przegranych przez Socjalistyczną Partię Austrii wyborach do parlamentu.
25 kwietnia – magazyn Stern ogłosił odkrycie (jak się później okazało sfałszowanych) pamiętników Adolfa Hitlera.
11 maja – "dzień narodowego protestu" w Chile – pokojowa demonstracja przeciw reżimowi wojskowemu i na rzecz swobód obywatelskich.
14 maja – na Sycylii wybuchł wulkan Etna.
17 maja – podpisano układ pokojowy pomiędzy Izraelem a Libanem, przewidujący wycofanie wojsk izraelskich z Libanu.
30 maja – szczyt G7 w Williamsburgu zakończył się wydaniem wspólengo oświadczenia w wspierającego stanowisko USA w negocjacjach rozbrojeniowych.
9 czerwca – zwycięstwo Partii Konserwatywnej Margaret Thatcher w wyborach do Izby Gmin.
13 czerwca – sonda Pioneer 10 przecięła orbitę Neptuna i symbolicznie opuściła Układ Słoneczny.
16 czerwca – pierwszy komercyjny start europejskiej rakiety Ariane z Gujany Francuskiej.
17 czerwca – włoska policja aresztowała jednego dnia w Neapolu i innych miastach kilkuset członków Camorry.
24 czerwca – Syria wydaliła szefa OWP Jasira Arafata.
1 lipca – Grecja objęła Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej.
3 lipca – w Colorado Springs, Amerykanin Calvin Smith ustanowił rekord świata w biegu na 100 m wynikiem 9,93 s.
21 lipca – na stacji antarktycznej Wostok zanotowano rekordowo niską temperaturę powietrza: –89,2 °C.
22 lipca – Amerykanin Dick Smith jako pierwszy samotnie obleciał kulę ziemską śmigłowcem, co zajęło mu około 11 miesięcy.
23 lipca – na Sri Lance wybuchły krwawe zamieszki na tle etnicznym, które stały się początkiem długotrwałej wojny domowej.
25 lipca – Metallica wydała swój debiutancki album zatytułowany Kill 'Em All.
4 sierpnia – Górna Wolta (dziś Burkina Faso): zamach stanu, w wyniku którego prezydentem został Thomas Sankara.
6 sierpnia – pożar hiszpańskiego supertankowca "Castillo De Bellver" w pobliżu Kapsztadu. Statek przełamał się i zatonął, do morza dostało się 250 tys. ton ropy naftowej.
21 sierpnia – opozycyjny polityk filipiński Benigno Aquino został zastrzelony na lotnisku w Manili.
28 sierpnia – Menachem Begin ogłosił niespodziewanie zamiar ustąpienia ze stanowiska premiera Izraela.
31 sierpnia – w Koblencji, Amerykanin Edwin Moses ustanowił rekord świata w biegu na 400 m ppł. (47,02 s.)
1 września – zestrzelenie południowokoreańskiego jumbo jeta przez radzieckie samoloty wojskowe.
4 września – w Rieti, Brytyjczyk Steve Ovett ustanowił rekord świata w biegu na 1 500 m wynikiem 3.30,77 s.
6 września – ZSRR przyznał się do zestrzelania koreańskiego samolotu z 269 osobami na pokładzie.
9 września – przyjęcie dokumentu końcowego KBWE.
16 września – Arnold Schwarzenegger otrzymał obywatelstwo amerykańskie.
19 września – Saint Kitts i Nevis uzyskało niepodległość (od Wielkiej Brytanii).
23 września – Saint Kitts i Nevis został członkiem ONZ.
27 września – Richard Stallman ogłosił w Usenecie rozpoczęcie projektu GNU.
29 września – w Chicago miała miejsce premiera III Symfonii Witolda Lutosławskiego.
10 października – Icchak Szamir zastąpił Menachema Begina na stanowisku premiera Izraela.
13 października – zamach stanu na Grenadzie.
22 października – w RFN ponad milion osób wzięło udział w protestach przeciwko zbrojeniom atomowym.
23 października – w samobójczych zamachach bombowych na kwatery wojsk francuskich i amerykańskich w Bejrucie zginęło ponad 300 osób.
25 października – początek inwazji Stanów Zjednoczonych na Grenadę (reakcja na niepokoje polityczne w komunistycznej partii, w ich wyniku zginął premier Maurice Bishop).
28 października – ONZ potępiło amerykańską interwencję na Grenadzie.
30 października
- pierwsze wybory w Argentynie od czasu przejęcia władzy przez wojsko.
- silne trzęsienie ziemi w okolicach miasta Erzurum we wschodniej Turcji spowodowało śmierć ponad 1 300 osób.
15 listopada – ogłoszenie niepodległości tureckiej części Cypru.
23 listopada – Bundestag podjął decyzję o stacjonowaniu rakiet Pershing II na terenie Niemiec. W odpowiedzi ZSRR zawiesił rozmowy rozbrojeniowe z USA.
29 listopada – Zgromadzenie Ogólne ONZ wezwało ZSRR do wycofania się z Afganistanu.
17 grudnia – zamach IRA na salon Harrodsa w Londynie: 6 osób zginęło, kilkadziesiąt zostało rannych.
19 grudnia – FIFA: w Rio de Janeiro skradziono przyznaną na własność reprezentacji Brazylii Złotą Nike.
21 grudnia – w elektrowni jądrowej w Czarnobylu oddano do eksploatacji reaktor nr 4, który eksplodował w 1986 roku.
31 grudnia – wojskowy zamach stanu w Nigerii, prezydent Shehu Shagari został obalony przez gen. Muhammadu Buhariego.

Urodzili się

2 stycznia - Kate Bosworth, amerykańska aktorka
15 stycznia
- Emmanuel Chedal, francuski skoczek narciarski
- Axel Cédric Konan, piłkarz z Wybrzeża Kości Słoniowej
- Jermaine Pennant, angielski piłkarz, reprezentant Anglii
19 stycznia - Justyna Kowalczyk, polska biegaczka narciarska
21 stycznia
- Victor Leandro Bagy, brazylijski piłkarz
- Paweł Rusek, polski siatkarz
23 stycznia - Krzysztof Łągiewka, polski piłkarz
24 stycznia - Scott Speed, amerykański kierowca wyścigowy
16 lutego - Agyness Deyn, angielska modelka
3 marca - Shawn Toovey, amerykański aktor
16 marca - Ben Hebert, kanadyjski curler
23 marca - Karolina Borkowska, polska aktorka
5 kwietnia - Jorge Andrés Martínez, urugwajski piłkarz
10 kwietnia - Ryan Merriman, amerykański aktor
21 kwietnia
- Paweł Brożek, polski piłkarz
- Piotr Brożek, polski piłkarz
23 kwietnia - Daniela Hantuchová, słowacka tenisistka
25 kwietnia - Ołeh Husiew, ukraiński piłkarz
1 maja - Krzysztof Aleksander Janczak, polski kompozytor, aranżer, muzykolog
7 maja - Tomasz Pochwała, polski skoczek narciarski
11 maja - Iwona Sitkowska, polska aktorka teatralna i telewizyjna
12 maja - Alicja Bachleda-Curuś, polska aktorka
13 maja - Gregory Lemarchal, francuski piosenkarz, zwycięzca Star Academy 4 (zm. 30 kwietnia 2007)
14 maja - Tomisław Tajner, polski skoczek narciarski, syn trenera Apoloniusza Tajnera
23 maja - Heidi Range, jedna z wokalistek zespołu Sugababes
10 czerwca - Tomasz Makowiecki, polski muzyk
16 czerwca - Paweł Tomaszewski, polski aktor
27 czerwca - Alsou, rosyjska piosenkarka
30 czerwca - Cheryl Cole, angielska piosenkarka
3 lipca - Dorota Masłowska, polska pisarka
7 lipca - Krzysztof Lijewski, piłkarz ręczny
14 lipca - Jeff Isaacson, amerykański curler
22 lipca - Arsenie Todiraş, mołdawski piosenkarz
4 sierpnia - Mariusz Wlazły, polski siatkarz
6 sierpnia - Robin van Persie, holenderski piłkarz
17 sierpnia - Kuba Chmielarski, polski gitarzysta
21 sierpnia - Łukasz Romanek, polski żużlowiec
1 września - José Antonio Reyes, hiszpański piłkarz
3 września - Alexander Klaws, niemiecki piosenkarz
14 września - Amy Winehouse, angielska piosenkarka
19 września - Izzy Gallegos, wokalista zespołu US5
21 września - Maggie Grace, amerykańska aktorka
26 września - Ricardo Quaresma, portugalski piłkarz
28 września - Michał Winiarski, polski siatkarz
13 października - Gonzalo García García, hiszpański piłkarz
22 października - Antoni Pawlicki, polski aktor
5 listopada - Andrew Hayden-Smith, angielski aktor
10 listopada - Giorgi Cimakuridze, gruziński piłkarz
11 listopada - Philipp Lahm, niemiecki piłkarz
20 listopada - Allan Rasmussen, duński szachista
9 grudnia - Dariusz Dudka, polski piłkarz
13 grudnia - Otylia Jędrzejczak, polska pływaczka, dwukrotna medalistka olimpijska
20 grudnia
- Chelsea Johnson, amerykańska tyczkarka
- Ognjen Vukojević, chorwacki piłkarz, reprezentant Chorwacji

Zmarli

11 stycznia - Nikołaj Podgorny, były przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (ur. 1903)
20 stycznia - Garrincha, piłkarz brazylijski, mistrz świata 1962 (ur.1933)
27 stycznia - Louis de Funès, francuski aktor filmowy (ur.1914)
4 lutego - Karen Ann Carpenter, amerykańska piosenkarka, założycielka wspólnie z bratem Richardem Carpenterem popularnego zespołu muzycznego The Carpenters
16 lutego
- Kazimiera Iłłakowiczówna, polska poetka, sekretarka marszałka Piłsudskiego
- Stanisław Myśliborski-Wołowski, polski historyk i pedagog (ur. 1919)
22 lutego - Mieczysław Jastrun, polski poeta i eseista
25 lutego - Tennessee Williams, amerykański dramaturg
27 marca - Hanna Malewska, polska pisarka
3 kwietnia - Aleksander Ścibor-Rylski, polski reżyser i scenarzysta filmowy (ur. 1928)
4 kwietnia - Gloria Swanson, aktorka amerykańska
19 kwietnia - Jerzy Andrzejewski, polski pisarz
28 kwietnia - Jan Rzepecki, pułkownik Wojska Polskiego, historyk
14 maja - Grzegorz Przemyk, polski działacz opozycyjny, zamordowany przez milicję
31 maja - Jack Dempsey. amerykański bokser, były mistrz świata (ur. 1895)
1 czerwca - Anna Seghers, pisarka niemiecka (ur. 1900)
17 czerwca - Miron Białoszewski, polski pisarz, współtwórca polskiego teatru eksperymentalnego (ur.1922)
4 lipca - John Bodkin Adams, brytyjski lekarz, podejrzewany o zabicie 163 pacjentów, (ur. 1899).
17 lipca - Halden Keffer Hartline, amerykański fizjolog, laureat Nagrody Nobla w 1967
23 lipca - Georges Auric francuski kompozytor i krytyk muzyczny
29 lipca
- Luis Buñuel, hiszpański reżyser filmowy
- David Niven, angielski aktor filmowy
3 sierpnia - Carolyn Jones, amerykańska aktorka (ur. 1930)
5 sierpnia - Bart Bok, holenderski astrofizyk (ur. 1906)
14 sierpnia - Alceu Amoroso Lima, brazylijski pisarz, krytyk literacki i katolicki przywódca religijny (ur. 1893)
18 sierpnia - Jan Zachwatowicz, profesor architektury polskiej
19 sierpnia - Zofia Mrozowska, aktorka teatralna i filmowa
15 września - Fryderyk Scherfke, polski piłkarz, uczestnik IO 1936 oraz MŚ 1938
25 września - Leopold III, król Belgów (ur. 1901)
30 października - Jerzy Wiśniewski, (ur. 1928), polski historyk, genealog, badacz
7 listopada - Germaine Tailleferre, kompozytorka francuska
16 grudnia - Kusan Suryǒn, koreański mistrz sǒn (jap. zen) (ur. 1909)
25 grudnia - Joan Miró, hiszpański malarz
Jerzy Łukaszewicz, polski polityk (ur. 1931)

Zdarzenia astronomiczne

Nagrody Nobla

z fizyki – Subramanyan Chandrasekhar, William Alfred Fowler
z chemii – Henry Taube
z medycyny – Barbara McClintock za badania nad transpozonami
z literatury – William Golding
nagroda pokojowa – Lech Wałęsa
z ekonomii – Gerard Debreu

Zobacz też

Święta ruchome

Tłusty czwartek: 10 lutego
Ostatki: 15 lutego
Popielec: 16 lutego
Niedziela Palmowa: 27 marca
Wielki Czwartek: 31 marca
Wielki Piątek: 1 kwietnia
Wielka Sobota: 2 kwietnia
Wielkanoc: 3 kwietnia
Poniedziałek Wielkanocny: 4 kwietnia
Wniebowstąpienie: 12 maja
Zesłanie Ducha Świętego: 22 maja
Boże Ciało: 2 czerwca